Rousseau’nun ormanlarında ilk anda en güçlü izlenim yoğunluktur.
Yapraklar üst üste gelir, gövdeler birbirini keser, bitkiler neredeyse bütün yüzeyi kaplar. Ama bu yoğunluğun içinde mekân bütünüyle kaybolmaz.
Asıl soru şudur:
Burada ne önde, ne arkada ve bunu nasıl anlıyoruz?
Ormanı Ölçmek İçin Bir Figür
Bu görüntüde insan figürü son derece küçüktür.
Kadının bedeni, çevresindeki bitkilerin ölçeğini daha güçlü hissettirir. Yapraklar yalnızca sık değil, insanla karşılaştırıldığında devasa görünür.
Figür bu yüzden ormanı ölçmemize yardım eden bir referansa dönüşür.
Ama büyüklük tek başına perspektif anlamına gelmez. Rousseau, gözlemlediği bitkileri büyütüp dönüştürebiliyordu.
Burada önemli olan karşılaştırmadır:
Figür küçüldükçe orman daha baskın görünür.
Ne, Neyi Örtüyor?
Derinliği anlamak için bazen perspektif çizgilerine ihtiyacımız yoktur.
Bir yaprak hayvanın bir bölümünü örttüğünde, hangisinin önde olduğunu hemen anlarız.
Bu görüntüde aynı ilişki defalarca tekrarlanır. Ön plandaki büyük yapraklar daha gerideki bitkileri keser. Hayvan, bitki katmanları arasında kısmen görünür. Gökyüzü ise ancak yaprakların arasındaki küçük açıklıklarda ortaya çıkar.
Bir şeyin tamamını görememek, onun nerede olduğunu anlamamıza yardım eder.
Burada derinlik çok basit bir soruyla başlar:
Ne, neyi örtüyor?
Bir Açıklık Ne Kadar Uzaklık Yaratabilir?
İlk iki görüntüde bitkiler neredeyse kesintisiz bir duvar gibi davranıyordu.
Burada ise merkezdeki açık gökyüzü bu duvarı kırar.
Öndeki yapraklar güçlü kalırken, onların arkasındaki bitkiler ve açık alan görüntünün daha uzağa devam ettiğini hissettirir.
Bazen yeni bir katmandan çok, küçük bir açıklık mesafe yaratır.
Derinlik yalnızca dolulukla değil, kesintilerle de kurulabilir.
Figür Ormanın İçinde Nasıl Görünür Kalır?
Bu görüntüde neredeyse bütün alan bitki, hayvan ve yapraklarla doludur.
Buna rağmen uzanan insan figürü hemen okunur.
Açık ten, koyu kanepe ve çevredeki yeşiller arasında güçlü bir kontrast vardır. Figürün çevresinde onu ayıran geniş bir boşluk yoktur; beden doğrudan bitki örtüsünün içine yerleşmiştir.
Yine de kaybolmaz.
Bir figürün okunabilir olmak için çevresinden ayrılması gerekmez.
Rousseau’nun ormanları, gözlemlediği ve farklı kaynaklardan tanıdığı parçaların büyütülüp dönüştürülerek yeni ilişkiler içinde bir araya gelmesiyle oluşur.
Tanıdık biçimler vardır; ama ortaya çıkan düzen doğal bir mekânın birebir kopyası değildir.
Derinlik Varken Yüzey Neden Hâlâ Yakın?
Bu görüntüde birçok ön-arka ilişkisi vardır.
Yapraklar kaplanın bedenini kısmen örter. Kaplan bitki katmanlarının arasında kalır. Gövdeler daha geride yükselir; yaprak kümeleri farklı seviyelerde görünür.
Ama bütün biçimler aynı ölçüde geriye çekilmez.
Büyük yapraklar, güçlü renkler ve belirgin konturlar resmin farklı bölgelerini öne çıkarır.
Kaplanın çevresindeki orman derinlik kurar, ama aynı zamanda yüzeye güçlü biçimde bağlı kalır.
Çok katman, otomatik olarak sürekli ve derin bir perspektif alanı yaratmaz.
Bir Orman Ne Kadar Derin Olabilir?
Şimdi ilk görüntüye geri dönelim.
Küçük kadın hâlâ devasa bitkilerin arasında duruyor.
Ama artık yalnızca figür ile bitkilerin büyüklüğünü karşılaştırmıyoruz. Hangi biçimin diğerini örttüğünü, nerede bir açıklık oluştuğunu ve hangi unsurların öne çıktığını da görebiliriz.
Ormanın mekânını tek bir perspektif sistemi değil, birçok küçük ilişki kurar.
Bu yüzden Rousseau’nun ormanları hem derinlik kurabilir hem de yüzeye yakın kalabilir.
